شهریار

منم که شعر و تغزل پناهگاه من است                        چنانکه قول و غزل نیز در پناه من است

صفای گلشن دلها به ابر و باران نیست                       که این وظیفه محول به اشک و آه من است

صلای صبح تو دادم به نالهٔ شبگیر                              چه روزها که سپید از شب سیاه من است

به عالمی که در او دشمنی به جان بخرند                   عجب مدار اگر عاشقی گناه من است

اگر نمانده کس از دوستان من بر جا                           وفای عهد مرا دشمنان گواه من است

هر آن گیاه که بر خاک ما دمیده ببوی                         اگر که بوی وفا می دهد گیاه من است

کنون که رو به غروب آفتاب مهر و وفاست                  هر آنکه شمع دلی برفروخت ماه من است

تو هرکه را که چپ و راست تاخت فرزین گوی             پیاده گر به خط مستقیم شاه من است

نگاه من نتواند جمال جانان جست                             جمال اوست که جوینده نگاه من است

من از تو هیچ نخواهم جز آنچه بپسندی                   که دلپسند تو ای دوست دل بخواه من است

چه جای ناله گر آغوشم از سه تار تهی است           که نغمه قلمم شور و چارگاه من است

خطوط دفتر من سیم ساز را ماند                             قلم معاینه مضراب سر به راه من است

کلاه فقر بسی هست در جهان لیکن                       نگین تاج شهان در پر کلاه من است

شکستن صف من کار بی صفایان نیست                 که “شهریارم” و صاحبدلان سپاه من است

( ادامه مطلب )

شب همه بی تو کار من شکوه به ماه کردنست                      روز ستاره تا سحر تیره به آه کردنست

متن خبر که یک قلم بی تو سیاه شد جهان                           حاشیه رفتنم دگر نامه سیاه کردنست

چون تو نه در مقابلی عکس تو پیش رونهیم                           اینهم از آب و آینه خواهش ماه کردنست

نو گل نازنین من تا تو نگاه می کنی                                        لطف بهار عارفان در تو نگاه کردنست

ماه عباد تست و من با لب روزه دار ازین                                قول و غزل نوشتنم بیم گناه کردنست

لیک چراغ ذوق هم این همه کشته داشتن                          چشمه به گل گرفتن و ماه به چاه کردنست

غفلت کائنات را جنبش سایه ها همه                                  سجده به کاخ کبریا خواه نخواه کردنست

از غم خود بپرس کو با دل ما چه می کند                              این هم اگر چه شکوه شحنه به شاه کردنست

عهد تو سایه و صبا گو بشکن که راه من                                رو به حریم کعبه لطف آله کردنست

گاه به گاه پرسشی کن که زکوه زندگی                                 پرسش حال دوستان گاه به گاه کردنست

بوسه تو به کام من کوه نورد تشنه را                                    کوزه آب زندگی توشه راه کردنست

خود برسان به شهریار ایکه درین محیط غم                           بی تو نفس کشیدنم عمر تباه کردنست

( ادامه مطلب )

از کوری چشم فلک امشب قمر اینجاست                        آری قمر امشب به خدا تا سحر اینجاست

آهسته به گوش فلک از بنده بگوئید                                 چشمت ندود این همه یک شب قمر اینجاست

آری قمر آن قمری خوشخوان طبیعت                              آن نغمه سرا بلبل باغ هنر اینجاست

شمعی که به سویش من جانسوخته از شوق                پروانه صفت باز کنم بال و پر اینجاست

تنها نه من از شوق سر از پا نشناسم                             یک دسته چو من عاشق بی پا و سر اینجاست

هر ناله که داری بکن ای عاشق شیدا                           جائی که کند ناله عاشق اثر اینجاست

مهمان عزیزی که پی دیدن رویش                                   همسایه همه سرکشد از بام و در اینجاست

ساز خوش و آواز خوش و باده دلکش                               آی بیخبر آخر چه نشستی خبر اینجاست

ای عاشق روی قمر ای ایرج ناکام                                  برخیز که باز آن بت بیداد گر اینجاست

آن زلف که چون هاله به رخسار قمر بود                           بازآمده چون فتنه دور قمر اینجاست

ای کاش سحر ناید و خورشید نزاید                                 کامشب قمر این جا قمر این جا قمر اینجاست

( ادامه مطلب )

ماهم که هاله ای به رخ از دود آهش است                  دائم گرفته چون دل من روی ماهش است

دیگر نگاه وصف بهاری نمی کند                                  شرح خزان دل به زبان نگاهش است

دیدم نهان فرشته شرم و عفاف او                             آورده سر به گوش من و عذرخواهش است

بگریخته است از لب لعلش شکفتگی                         دائم گرفتگی است که بر روی ماهش است

افتد گذار او به من از دور و گاهگاه                               خواب خوشم همین گذر گاه گاهش است

هر چند اشتباه از او نیست لیکن او                            با من هنوز هم خجل از اشتباهش است

اکنون گلی است زرد ولی از وفا هنوز                         هر سرخ گل که در چمن آید گیاهش است

این برگهای زرد چمن نامه های اوست                       وین بادهای سرد خزان پیک راهش است

در گوشه های غم که کند خلوتی به دل                    یاد من و ترانه من تکیه گاهش است

من دلبخواه خویش نجستم ولی خدا                         با هر کس آن دهد که به جان دلبخواهش است

در شهر ما گناه بود عشق و شهریار                         زندانی ابد به سزای گناهش است

( ادامه مطلب )

ای جگر گوشه کیست دمسازت                                    با جگر حرف میزند سازت

تارو پودم در اهتزاز آرد                                                  سیم ساز ترانه پردازت

حیف نای فرشتگانم نیست                                         تا کنم ساز دل هم آوازت

وای ازین مرغ عاشق زخمی                                       که بنالد به زخمه سازت

چون من ای مرغ عالم ملکوت                                      کی شکسته است بال پروازت

شور فرهاد و عشوه شیرین                                        زنده کردی به شور و شهنازت

نازنینا نیازمند توام                                                        عمر اگر بود می کشم نازت

سوز و سازت به اشک من ماند                                     که کشد پرده از رخ رازت

گاهی از لطف سرفرازم کن                                          شکر سرو قد سرافرازت

شهریار این نه شعر حافظ بود                                        که به سرزد هوای شیرازت

( ادامه مطلب )

زندگی شد من و یک سلسله ناکامیها                      مستم از ساغر خون جگر آشامیها

بسکه با شاهد ناکامیم الفتها رفت                           شادکامم دگر از الفت ناکامیها

بخت برگشته ما خیره سری آغازید                           تا چه بازد دگرم تیره سرانجامیها

دیرجوشی تو در بوته هجرانم سوخت                       ساختم این همه تا وارهم از خامیها

تا که نامی شدم از نام نبردم سودی                        گر نمردم من و این گوشه گمنامیها

نشود رام سر زلف دل آرامم دل                               ای دل از کف ندهی دامن آرامیها

باده پیمودن و راز از خط ساقی خواندن                     خرم از عیش نشابورم و خیامیها

شهریارا ورق از اشک ندامت میشوی                      تا که نامت نبرد در افق نامیها

( ادامه مطلب )

آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا                               بی وفا حالا که من افتاده ام از پا چرا

نوشداروئی و بعد از مرگ سهراب آمدی                       سنگدل این زودتر می خواستی حالا چرا

عمر ما را مهلت امروز و فردای تو نیست                      من که یک امروز مهمان توام فردا چرا

نازنینا ما به ناز تو جوانی داده ایم                                  دیگر اکنون با جوانان نازکن با ما چرا

وه که با این عمرهای کوته بی اعتبار                           اینهمه غافل شدن از چون منی شیدا چرا

شور فرهادم بپرسش سر به زیر افکنده بود                 ای لب شیرین جواب تلخ سربالا چرا

ای شب هجران که یک دم در تو چشم من نخفت         اینقدر با بخت خواب آلود من لالا چرا

آسمان چون جمع مشتاقان پریشان می کند                در شگفتم من نمی پاشد ز هم دنیا چرا

در خزان هجر گل ای بلبل طبع حزین                           خامشی شرط وفاداری بود غوغا چرا

شهریارا بی حبیب خود نمی کردی سفر                     این سفر راه قیامت میروی تنها چرا

( ادامه مطلب )

جوانی شمع ره کردم که جویم زندگانی را                   نجستم زندگانی را و گم کردم جوانی را

کنون با بار پیری آرزومندم که برگردم                           به دنبال جوانی کوره راه زندگانی را

به یاد یار دیرین کاروان گم کرده رامانم                         که شب در خواب بیند همرهان کاروانی را

بهاری بود و ما را هم شبابی و شکر خوابی               چه غفلت داشتیم ای گل شبیخون جوانی را

چه بیداری تلخی بود از خواب خوش مستی               که در کامم به زهرآلود شهد شادمانی را

سخن با من نمی گوئی الا ای همزبان دل                  خدایا با که گویم شکوه بی همزبانی را

نسیم زلف جانان کو که چون برگ خزان دیده                به پای سرو خود دارم هوای جانفشانی را

به چشم آسمانی گردشی داری بلای جان                خدا را بر مگردان این بلای آسمانی را

نمیری شهریار از شعر شیرین روان گفتن                   که از آب بقا جویند عمر جاودانی را

( ادامه مطلب )

شب به هم درشکند زلف چلیپائی را                           صبحدم سردهد انفاس مسیحائی را

گر از آن طور تجلی به چراغی برسی                          موسی دل طلب و سینه سینائی را 

گر به آئینه سیماب سحر رشک بری                           اشک سیمین طلبی آینه سیمائی را

رنگ رؤیا زده ام بر افق دیده و دل                                تا تماشا کنم آن شاهد رؤیائی را

از نسیم سحر آموختم و شعله شمع                         رسم شوریدگی و شیوه شیدائی را

جان چه باشد که به بازار تو آرد عاشق                        قیمت ارزان نکنی گوهر زیبائی را

طوطیم گوئی از آن قند لب آموخت سخن                    که به دل آب کند شکر گویائی را

دل به هجران تو عمریست شکیباست ولی                 بار پیری شکند پشت شکیبائی را

شب به مهتاب رخت بلبل و پروانه وگل                        شمع بزم چمنند انجمن آرائی را

صبح سرمی کشد از پشت درختان خورشید               تا تماشا کند این بزم تماشائی را

جمع کن لشکر توفیق که تسخیر کنی                        شهریارا قرق عزلت و تنهائی را

( ادامه مطلب )

بیداد رفت لاله بر باد رفته را                                      یا رب خزان چه بود بهار شکفته را

هر لاله ای که از دل این خاکدان دمید                       نو کرد داغ ماتم یاران رفته را 

جز در صفای اشک دلم وا نمی شود                        باران به دامن است هوای گرفته را

وای ای مه دو هفته چه جای محاق بود                    آخر محاق نیست که ماه دو هفته را

برخیز لاله بند گلوبند خود بتاب                                  آورده ام به دیده گهرهای سفته را

ای کاش ناله های چو من بلبلی حزین                       بیدار کردی آن گل در خاک خفته را

گر سوزد استخوان جوانان شگفت نیست                  تب موم سازد آهن و پولاد تفته را

یارب چها به سینه این خاکدان در است                      کس نیست واقف اینهمه راز نهفته را

راه عدم نرفت کس از رهروان خاک                            چون رفت خواهی اینهمه راه نرفته را

لب دوخت هر کرا که بدو راز گفت دهر                       تا باز نشنود ز کس این راز گفته را

لعلی نسفت کلک در افشان شهریار                        در رشته چون کشم در و لعل نسفته را

( ادامه مطلب )

زمستان پوستین افزود بر تن کدخدایان را                          ولیکن پوست خواهد کند ما یک لا قبایان را

ره ماتم سرای ما ندانم از که می پرسد                           زمستانی که نشناسد در دولت سرایان را

به دوش از برف بالاپوش خز ارباب می آید                          که لرزاند تن عریان بی برگ و نوایان را

به کاخ ظلم باران هم که آید سر فرود آرد                         ولیکن خانه بر سر کوفتن داند گدایان را

طبیب بی مروت کی به بالین فقیر آید                               که کس در بند درمان نیست درد بی دوایان را

به تلخی جان سپردن در صفای اشک خود بهتر                که حاجت بردن ای آزاده مرد این بی صفایان را

به هر کس مشکلی بردیم و از کس مشکلی نگشود      کجا بستند یا رب دست آن مشکل گشایان را

نقاب آشنا بستند کز بیگانگان رستیم                             چو بازی ختم شد بیگانه دیدیم آشنایان را

به هر فرمان آتش عالمی در خاک و خون غلطید             خدا ویران گذارد کاخ این فرمانروایان را

به کام محتکر روزی مردم دیدم وگفتم                            که روزی سفره خواهدشد شکم این اژدهایان را

به عزت چون نبخشیدی به ذلت می ستانندت               چرا عاقل نیندیشد هم از آغاز پایان را

حریفی با تمسخر گفت زاری شهریارا بس                    که میگیرند در شهر و دیار ما گدایان را

( ادامه مطلب )

سنین عمر به هفتاد میرسد ما را                            خدای من که به فریاد میرسد ما را

گرفتم آنکه جهانی به یاد ما بودند                             دگر چه فایده از یاد میرسد ما را

حدیث قصه سهراب و نوشداروی او                         فسانه نیست کز اجداد میرسد ما را

اگر که دجله پر از قایق نجات شود                            پس از خرابی بغداد میرسد ما را

به چاه گور دگر منعکس شود فریاد                          چه جای داد که بیداد میرسد ما را

تو شهریار علی گو که در کشاکش حشر                 علی و آل به امداد میرسد ما را

( ادامه مطلب )

به چشمک اینهمه مژگان به هم مزن یارا                       که این دو فتنه بهم می زنند دنیا را

چه شعبده است که در چشمکان آبی تو                        نهفته اند شب ماهتاب دریا را

تو خود به جامه خوابی و ساقیان صبوح                          به یاد چشم تو گیرند جام صهبا را

کمند زلف به دوش افکن و به صحرا زن                           که چشم مانده به ره آهوان صحرا را

به شهر ما چه غزالان که باده پیمایند                             چه جای عشوه غزالان بادپیما را

فریب عشق به دعوی اشگ و آه مخور                          که درد و داغ بود عاشقان شیدا را

هنوز زین همه نقاش ماه و اختر نیست                          شبیه سازتر از اشگ من ثریا را

اشاره غزل خواجه با غزاله تست                                   صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را 

به یار ما نتوان یافت شهریارا عیب                                   جز این قدر که فراموش می کند ما را

( ادامه مطلب )

علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را                      که به ماسوا فکندی همه سایه هما را

دل اگر خداشناسی همه در رخ علی بین                      به علی شناختم به خدا قسم خدا را

به خدا که در دو عالم اثر از فنا نماند                               چو علی گرفته باشد سر چشمه بقا را

مگر ای سحاب رحمت تو بباری ارنه دوزخ                        به شرار قهر سوزد همه جان ماسوا را

برو ای گدای مسکین در خانه علی زن                           که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را

بجز از علی که گوید به پسر که قاتل من                          چو اسیر تست اکنون به اسیر کن مدارا

بجز از علی که آرد پسری ابوالعجائب                              که علم کند به عالم شهدای کربلا را

چو به دوست عهد بندد ز میان پاکبازان                             چو علی که میتواند که بسر برد وفا را

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت                     متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را

بدو چشم خون فشانم هله ای نسیم رحمت                   که ز کوی او غباری به من آر توتیا را

به امید آن که شاید برسد به خاک پایت                             چه پیامها سپردم همه سوز دل صبا را

چو تویی قضای گردان به دعای مستمندان                       که ز جان ما بگردان ره آفت قضا را

چه زنم چونای هردم ز نوای شوق او دم                           که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را

«همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی                  به پیام آشنائی بنوازد آشنا را»

ز نوای مرغ یا حق بشنو که در دل شب                             غم دل به دوست گفتن چه خوشست شهریارا

( ادامه مطلب )

گذار آرد مه من گاهگاه از اشتباه اینجا                        فدای اشتباهی کآرد او را گاهگاه اینجا

مگر ره گم کند کو را گذار افتد به ما یارب                     فراوان کن گذار آن مه گم کرده راه اینجا

کله جا ماندش این جا و نیامد دیگرش از پی                 نیاید فی المثل آری گرش افتد کلاه اینجا

نگویم جمله با من باش و ترک کامکاران کن                 چو هم شاهی و هم درویش گاه آنجاو گاه اینجا

هوای ماه خرگاهی مکن ای کلبه درویش                   نگنجد موکب کیوان شکوه پادشاه اینجا

توئی آن نوسفر سالک که هر شب شاهد توفیق        چراغت پیش پا دارد که راه اینجا و چاه اینجا

بیا کز دادخواهی آن دل نازک نرنجانم                           کدورت را فرامش کرده با آئینه آه اینجا

سفر مپسند هرگز شهریار از مکتب حافظ                   که سیر معنوی اینجا و کنج خانقاه اینجا

( ادامه مطلب )

اولدوز ساياراق گوزله ميشم هر گئجه ياری

گج گلمه ده دير يار يئنه اولموش گئجه ياری

گؤزلر آسيلی يوخ نه قارالتی نه ده بير سس

باتميش گولاغيم گؤرنه دؤشور مکده دی داری

بير قوش آييغام! سويليه رک گاهدان اييلده ر

گاهدان اونودا يئل دئیه لای-لای هوش آپاری

ياتميش هامی بير آللاه اوياقدير داها بير من

مندن آشاغی کيمسه يوخ اوندان دا يوخاری

قورخوم بودی يار گلمه يه بيردن ياريلا صبح

باغريم ياريلار صبحوم آچيلما سنی تاری!

دان اولدوزی ايسته ر چيخا گؤز يالواری چيخما

او چيخماسادا اولدوزومون يوخدی چيخاری

( ادامه مطلب )

امشب ای ماه! به درد دل من تسکینی آخر ای ماه، تو همدرد منِ مسکینی
کاهش جان تو من دارم و من می‌دانم که تو از دوری خورشید، چه‌ها می‌بینی
چه دلی ماند و چه دینی؟ که نبردی از راه ای سر زلف، ندانم به چه کفر و دینی
کی بر این کلبهٔ طوفان‌زده سر خواهی زد؟ ای پرستو، که پیام‌آورِ فروردینی
شهریارا! اگر آیین محبت باشد چه حیاتی و چه دنیای بهشت‌آیینی

( ادامه مطلب )

شيرين ترين خاطره براي شهـريار اين روزها دست مي دهـد و آن وقـتي است که با دخـتر سه ساله اش شهـرزاد مشغـول و سرگـرم ا ست.

شهـريار در مقابل بچـه کوچک مخـصوصاً که زيـبا و خوش بـيان باشد، بي اندازه حساس است؛ خوشبختانه شهـرزادش اين روزها همان حالت را دارد که براي شهـريا 51 ساله نعـمت غـير مترقبه اي است، موقعي که شهـرزاد با لهـجـه آذربايجاني شعـر و تصـنيف فارسي مي خواند، شهـريار نمي تواند کـثـرت خوشحالي و شادي خود را مخفي بدارد.

شهـريار نامش سيد محـمـد حسين بهـجـت تـبـريـزي است. در اويل شاعـري (بهـجـت) تخـلص مي کرد و بعـداً دوباره با فال حافظ تخـلص خواست که دو بـيت زير شاهـد از ديوان حافظ آمد و خواجه تخـلص او را ( شهـريار ) تعـيـيـن کرد:

که چرخ سکه دولت به نام شهـرياران زد

روم به شهـر خود و شهـريار خود باشم

و شاعـر ما بهـجت را به شهـريار تـبـديل کرد و به هـمان نام هـم معـروف شد - تاريخ تـولـدش 1285 خورشيدي و نام پـدرش حاجي ميرآقا خشگـنابي است که از سادات خشگـناب (قـريه نزديک قره چـمن) و از وکـلاي مبرز دادگـستـري تـبـريز و مردي فاضل و خوش محاوره و از خوش نويسان دوره خود و با ايمان و کريم الطبع بوده است و در سال 1313 مرحوم و در قـم مـدفون شد.

شهـريار تحـصـيلات خود را در مدرسه متحده و فيوضات و متوسطه تـبـريز و دارالفـنون تهـران خوانده و تا کـلاس آخر مـدرسهً طب تحـصيل کرده است و در چـند مريض خانه هـم مدارج اکسترني و انترني را گـذرانده است ولي د رسال آخر به عـلل عـشقي و ناراحـتي خيال و پـيش آمدهاي ديگر از ادامه تحـصيل محروم شده است و با وجود مجاهـدتهـايي که بعـداً توسط دوستانش به منظور تعـقـيب و تکـميل اين يک سال تحصيل شد، معـهـذا شهـريار رغـبتي نشان نداد و ناچار شد که وارد خـدمت دولتي بـشود؛ چـنـد سالي در اداره ثـبت اسناد نيشابور و مشهـد خـدمت کرد و در سال 1315 به بانک کـشاورزي تهـران داخل شد و تا کـنون هـم در آن دستگـاه خدمت مي کند.

شهـرت شهـريار تـقـريـباً بي سابقه است، تمام کشورهاي فارسي زبان و ترک زبان، بلکه هـر جا که ترجـمه يک قـطعـه او رفته باشد، هـنر او را مي سـتايـند. منظومه (حـيـدر بابا) نـه تـنـهـا تا کوره ده هاي آذربايجان، بلکه به ترکـيه و قـفـقاز هـم رفـته و در ترکـيه و جـمهـوري آذربايجان چـنـدين بار چاپ شده است، بدون استـثـنا ممکن نيست ترک زباني منظومه حـيـدربابا را بشنود و منـقـلب نـشود.

شهـريار در تـبـريز با يکي از بـستگـانش ازدواج کرده، که ثـمره اين وصلت دخـتري سه ساله به نام شهـرزاد و دخـتري پـنج ماهـه بـه نام مريم است.

شهـريار غـير از اين شرح حال ظاهـري که نوشته شد؛ شرح حال مرموز و اسرار آميزي هـم دارد که نويسنده بـيوگـرافي را در امر مشکـلي قـرار مي دهـد. نگـارنـده در اين مورد ناچار بطور خلاصه و سربـسته نکـاتي از آن احوال را شرح دهـم تا اگـر صلاح و مقـدور شد بعـدها مفـصل بـيان شود:

شهـريار در سالهـاي 1307 تا 1309 در مجالس احضار ارواح که توسط مرحوم دکـتر ثـقـفي تـشکـيل مي شد شرکت مي کـرد. شرح آن مجالس سابـقـاً در جرايد و مجلات چاپ شده است؛ شهـريار در آن مجالس کـشفـيات زيادي کرده است و آن کـشـفـيات او را به سير و سلوکاتي مي کـشاند. در سال 1310 به خراسان مي رود و تا سال 1314 در آن صفحات بوده و دنـباله اين افـکار را داشتـه است و در سال 1314 که به تهـران مراجـعـت مي کـند، تا سال 1319 اين افـکار و اعمال را به شدت بـيـشـتـري تعـقـيت مـي کـند؛ تا اينکه در سال 1319 داخل جرگـه فـقـر و درويشي مي شود و سير و سلوک اين مرحـله را به سرعـت طي مي کـند و در اين طريق به قـدري پـيش مي رود که بـر حـسب دسـتور پـير مرشد قـرار مي شود که خـرقـه بگـيرد و جانشين پـير بـشود. تکـليف اين عـمل شهـريار را مـدتي در فـکـر و انديشه عـميـق قـرار مي دهـد و چـنـدين ماه در حال تـرديد و حـيرت سير مي کـند تا اينکه مـتوجه مي شود که پـيـر شدن و احـتمالاً زير و بال جـمع کـثـيري را به گـردن گـرفـتن براي شهـريار که مـنظورش معـرفـت الهـي است و کـشف حقايق است عـملي دشوار و خارج از درخواست و دلخواه اوست. اينجاست که شهـريار با توسل به ذات احـديت و راز و نيازهاي شبانه و به کشفياتي عـلوي و معـنوي مي رسد و به طوري که خودش مي گـويد پـيش آمدي الهـي او را با روح يکي از اولياء مرتـبط مي کـند و آن مقام مقـدس کليهً مشکلاتي را که شهـريار در راه حقـيقـت و عـرفان داشته حل مي کند و موارد مبهـم و مجـهـول براي او کشف مي شود.

باري شهـريار پس از درک اين فـيض عـظيم بکـلي تـغـيـير حالت مي دهـد. ديگـر از آن موقع به بعـد پـي بـردن به افـکار و حالات شهـريار براي خويشان و دوستان و آشـنايانش حـتي من مـشکـل شده بود؛ حرفهـايي مي زد که درک آنهـا به طور عـادي مـقـدور نـبود - اعـمال و رفـتار شهـريار هـم به مـوازات گـفـتارش غـير قـابل درک و عـجـيب شده بود.

شهـريار در سالهاي اخير اقامت در تهـران خـيلي مـيل داشت که به شـيراز بـرود و در جـوار آرامگـاه استاد حافظ باشد و اين خواست خود را در اشعـار (اي شيراز و در بارگـاه سعـدي) منعـکس کرده است ولي بعـدهـا از اين فکر منصرف شد و چون در از اقامت در تهـران هـم خسته شده بود، مردد بود کجا برود؛ تا اينکه يک روز به من گـفت که: " مـمکن است سفري از خالق به خلق داشته باشم " و اين هـم از حرفهـايي بود که از او شـنـيـدم و عـقـلم قـد نـمي داد - تا اين که يک روز بي خـبر از هـمه کـس، حـتي از خانواده اش از تهـران حرکت کرد وخبر او را از تـبريز گـرفـتم.

بالاخره سيد محـمد حسين شهـريار در 27 شهـريـور 1367 خورشيـدي در بـيـمارستان مهـر تهـران بدرود حيات گـفت و بـنا به وصيـتـش در زادگـاه خود در مقـبرةالشعـرا سرخاب تـبـريـز با شرکت قاطبه مـلت و احـترام کم نظير به خاک سپـرده شد. چه نيک فرمود:

براي ما شعـرا نـيـست مـردني در کـار کـه شعـرا را ابـديـت نوشـته اند شعـار

( ادامه مطلب )

شعـر خواندن شهـريار طرز مخصوصي دارد - در موقع خواندن اشعـار قافـيه و ژست و آهـنگ صدا هـمراه موضوعـات تـغـيـير مي کـند و در مـواقـع حسـاس شعـري بغـض گـلوي او را گـرفـته و چـشـمانـش پـر از اشک مي شود و شـنونده را کاملا منـقـلب مـي کـند.

شهـريار در موقعـي که شعـر مي گـويد به قـدري در تـخـيل و انديشه آن حالت فرو مي رود که از موقعـيت و جا و حال خود بي خـبر مي شود. شرح زير نمونهً يکي از آن حالات است که نگـارنـده مشاهـده کرده است:

هـنـگـامي که شهـريار با هـيچ کـس معـاشرت نمي کرد و در را به روي آشنا و بـيگـانه بـسته و در اطاقـش تـنـها به تخـيلات شاعـرانه خود سرگـرم بود، روزي سر زده بر او وارد شدم، ديـدم چـشـمهـا را بـسـته و دسـتـهـا را روي سر گـذارده و با حـالـتي آشـفـته مرتـباً به حـضرت عـلي عـليه السلام مـتوسل مي شود. او را تـکاني دادم و پـرسيدم اين چـه حال است که داري؟ شهـريار نفـسي عـميـق کشيده، با اضهـار قـدرداني گـفت مرا از غرق شدن و خـفگـي نجات دادي. گـفـتم مگـر ديوانه شده اي؟ انسان که در توي اطاق خشک و بي آب و غـرق و خفـه نمي شود. شهـريار کاغـذي را از جـلوي خود برداشتـه به دست من داد. ديدم اشعـاري سروده است که جـزو افسانهً شب به نام سـنفوني دريا ملاحضه مي کـنـيد.

شهـريار بجـز الهـام شعـر نمي گويد. اغـلب اتـفاق مي افـتد که مـدتـهـا مي گـذرد، و هـر چـه سعـي مي کـند حتي يک بـيت شعـر هـم نمي تـواند بگـويد. ولي اتـفاق افـتاده که در يک شب که موهـبت الهـي به او روي آورده، اثـر زيـبا و مفصلي ساخته است. هـمين شاهـکار تخـت جـمشيد، کـه يکي از بزرگـترين آثار شهـريار است و با اينکه در حدود چـهـارصد بـيت شعـر است در دو سه جـلسه ساخـته و پـرداخـته شده است.

شهـريار داراي تـوکـلي غـيرقـابل وصف است، و اين حالت را من در او از بدو آشـنايي ديـده ام. در آن موقع که بعـلت بحـرانهـاي عـشق از درس و مـدرسه (کـلاس آخر طب) هـم صرف نظر کرده و خرج تحـصيلي او بعـلت نارضايتي، از طرف پـدرش قـطع شده بود، گـاه مي شد که شهـريار خـيلي سخت در مضيقه قرار مي گـرفت. به من مي گـفت که امروز بايد خرج ما برسد و راهي را قـبلا تعـيـيـن مي کرد. در آن راه که مي رفـتـيم، به انـتهـاي آن نرسيده وجه خرج چـند روز شاعـر با مراجـعـهً يک يا دو ارباب رجوع مي رسيد. با آنکه سالهـا است از آن ايام مي گـذرد، هـنوز من در حيرت آن پـيش آمدها هـستم. قابل توجه آن بود که ارباب رجوع براي کارهاي مخـتـلف به شهـريار مـراجـعـه مي کردند که گـاهـي به هـنر و حـرفـهً او هـيچ ارتـباطي نـداشت - شخـصي مراجـعـه مي کرد و براي سنگ قـبر پـدرش شعـري مي خواست يا ديگـري مراجـعـه مي کرد و براي امـر طـبي و عـيادت مـريض از شهـريار استـمداد مي جـست، از اينـهـا مهـمـتر مراجـعـهً اشخـاص براي گـرفـتن دعـا بود.

خـدا شـناسي و معـرفـت شهـريار به خـدا و ديـن در غـزلهـاي جـلوه جانانه، مناجات، درس محـبت، ابـديـت، بال هـمت و عـشق، درکـوي حـيرت، قـصيده تـوحـيد ،راز و نـياز و شب و عـلي مـندرج است.

عـلاقـه به آب و خـاک وطن را شهـريار در غـزل عيد خون و قصايد مهـمان شهـريور، آذربايـجان، شـيون شهـريور و بالاخره مثـنوي تخـت جـمشـيد به زبان شعـر بـيان کرده است. الـبـته با مطالعه اين آثـار به مـيزان وطن پـرستي و ايمان عـميـقـي که شهـريار به آب و خاک ايران و آرزوي تـرقـي و تـعـالي آن دارد پـي بـرده مي شود.

تـلخ ترين خاطره اي که از شهـريار دارم، مرگ مادرش است که در روز 31 تـيرماه 1331 اتـفاق افـتاد - هـمان روز در اداره به اين جانب مراجعـه کرد و با تاثـر فوق العـاده خـبر شوم را اطلاع داد - به اتـفاق به بـيمارستان هـزار تخـتخوابي مراجـعـه کرده و نعـش مادرش را تحـويل گـرفـته به قـم برده و به خاک سپـرديم. حـالـتي که از آن مـرگ به شهـريار دست داده در منظومه اي واي مادرم نشان داده مي شود. تا آنجا که مي گويد:

مي آمديم و کـله من گيج و منگ بود

انگـار جـيوه در دل من آب مي کـنند

پـيـچـيده صحـنه هاي زمين و زمان به هـم

خاموش و خوفـناک هـمه مي گـريختـند

مي گـشت آسمان که بـکوبد به مغـز من

دنيا به پـيش چـشم گـنهـکار من سياه

يک ناله ضعـيف هـم از پـي دوان دوان

مي آمد و به گـوش من آهـسته مي خليـد:

تـنـهـا شـدي پـسـر!

( ادامه مطلب )

اصولاً شرح حال و خاطرات زندگي شهـريار در خلال اشعـارش خوانده مي شود و هـر نوع تـفسير و تعـبـيـري کـه در آن اشعـار بـشود به افسانه زندگي او نزديک است و حقـيـقـتاً حيف است که آن خاطرات از پـرده رؤيا و افسانه خارج شود.

گو اينکه اگـر شأن نزول و عـلت پـيـدايش هـر يک از اشعـار شهـريار نوشـته شود در نظر خيلي از مردم ارزش هـر قـطعـه شايد ده برابر بالا برود، ولي با وجود اين دلالت شعـر را نـبايد محـدود کرد.

شهـريار يک عشق اولي آتـشين دارد که خود آن را عشق مجاز ناميده. در اين کوره است که شهـريار گـداخـته و تصـويه مي شود. غالـب غـزلهـاي سوزناک او، که به ذائـقـه عـمـوم خوش آيـنـد است، يادگـار اين دوره است. اين عـشـق مـجاز اسـت کـه در قـصـيـده ( زفاف شاعر ) کـه شب عـروسي معـشوقه هـم هـست، با يک قوس صعـودي اوج گـرفـتـه، به عـشق عـرفاني و الهـي تـبديل مي شود. ولي به قـول خودش مـدتي اين عـشق مجاز به حال سکـرات بوده و حسن طبـيـعـت هـم مـدتهـا به هـمان صورت اولي براي او تجـلي کرده و شهـريار هـم با زبان اولي با او صحـبت کرده است.

بعـد از عـشق اولي، شهـريار با هـمان دل سوخـته و دم آتـشين به تمام مظاهـر طبـيعـت عـشق مي ورزيده و مي توان گـفت که در اين مراحل مثـل مولانا، که شمس تـبريزي و صلاح الدين و حسام الدين را مظهـر حسن ازل قـرار داده، با دوستـان با ذوق و هـنرمـنـد خود نـرد عـشق مي بازد. بـيـشتر هـمين دوستان هـستـند که مخاطب شعـر و انگـيزهًَ احساسات او واقع مي شوند. از دوستان شهـريار مي تـوان مرحوم شهـيار، مرحوم استاد صبا، استاد نـيما، فـيروزکوهـي، تـفـضـلي، سايه و نگـارنده و چـند نـفر ديگـر را اسم بـرد.

شرح عـشق طولاني و آتـشين شهـريار در غـزلهـاي ماه سفر کرده، توشهً سفـر، پـروانه در آتـش، غـوغاي غـروب و بوي پـيراهـن مشـروح است و زمان سخـتي آن عـشق در قـصيده پـرتـو پـايـنده بـيان شده است و غـزلهـاي يار قـديم، خـمار شـباب، ناله ناکامي، شاهـد پـنداري، شکـرين پـسته خاموش، تـوبـمان و دگـران و نالـه نوميـدي و غـروب نـيـشابور حالات شاعـر را در جـريان مخـتـلف آن عـشق حکـايت مي کـند و غـزلهـا يا اشعـار ديگـري شهـريار در ديوان خود از خاطرات آن عـشق دارد از قـبـيل حالا چـرا، دستم به دامانـت و غـيره که مطالعـهً آنهـا به خوانندگـان عـزيز نـشاط مي دهـد.

عـشقهـاي عارفانه شهـريار را مي توان در خلال غـزلهـاي انتـظار، جمع و تـفريق، وحشي شکـار، يوسف گـمگـشته، مسافرهـمدان، حراج عـشق، ساز صبا، و ناي شـبان و اشگ مريم، دو مرغ بـهـشتي و غـزلهـاي ملال محـبت، نسخه جادو، شاعـر افسانه و خيلي آثـار ديگـر مشاهـده کرد. براي آن که سينماي عـشقي شهـريار را تـماشا کـنيد، کافي است که فـيلمهاي عـشقي او را که از دل پاک او تـراوش کرده در صفحات ديوان بـيابـيد و جلوي نور دقـيق چـشم و روشـني دل بگـذاريـد هـرچـه ملاحـضه کرديد هـمان است که شهـريار مي خواسته است. زبان شعـر شهـريار خـيلي ساده است.

محـروميت و ناکامي هاي شهـريار در غـزلهـاي گوهـر فروش، ناکامي ها، جرس کاروان، ناله روح، مثـنوي شعـر، حکـمت، زفاف شاعـر و سرنوشت عـشق به زبان شهـريار بـيان شده است و محـتاج به بـيان من نـيست.

خيلي از خاطرات تـلخ و شيروين شهـريار از کودکي تا امروز در هـذيان دل، حيدر بابا، موميايي و افسانهً شب به نـظر مي رسد و با مطالعـه آنهـاخاطرات مزبور مشاهـده مي شود.

شهـريار روشن بـين است و از اول زندگي به وسيله رویأ هـدايت مي شده است. دو خواب او که در بچـگي و اوايل جـواني ديده، معـروف است و ديگـران هـم نوشته اند.

اولي خوابي است که در سيزده سالگي موقعـي که با قـافله از تـبريز به سوي تهـران حرکت کرده بود، در اولين منزل بـين راه - قـريه باسمنج - ديده است؛ و شرح آن اين است که شهـريار در خواب مي بـيـند که بر روي قـلل کوهـها طبل بزرگي را مي کوبـند و صداي آن طبل در اطراف و جـوانب مي پـيچـد و به قدري صداي آن رعـد آساست که خودش نـيز وحشت مي کـند. اين خواب شهـريار را مي توان به شهـرتي که پـيدا کرده و بعـدها هـم بـيشتر خواهـد شد تعـبـير کرد.

خواب دوم را شهـريار در 19 سالگـي مي بـيـند، و آن زماني است که عـشق اولي شهـريار دوران آخري خود را طي مي کـند و شرح خواب مجملا آن است که شهـريار مـشاهـده مي کـند در استـخر بهـجت آباد ( قـريه يي واقع در شمال تهـران که سابقاً آباد و با صفا و محـل گـردش اهـالي تهـران بود و در حال حاضر جزو شهـر شده است) با معـشوقعهً خود مشغـول شـنا است و غـفلتاً معـشوقه را مي بـيـند که به زير آب مي رود، و شهـريار هـم بدنبال او به زير آب رفـته، هـر چـه جسـتجو مي کـند، اثـري از معـشوقه نمي يابد؛ و در قعـر استخر سنگي به دست شهـريار مي افـتد که چـون روي آب مي آيد ملاحضه مي کـند که آن سنگ، گوهـر درخشاني است که دنـيا را چـون آفتاب روشن مي کند و مي شنود که از اطراف مي گويند گوهـر شب چـراغ را يافته است. اين خواب شهـريار هـم بـدين گـونه تعـبـير شد که معـشوقـه در مـدت نـزديکي از کف شهـريار رفت و در منظومهً ( زفاف شاعر ) شرح آن به زبان شهـريار به شعـر گـفـته شده است و در هـمان بهـجت آباد تحـول عـارفانه اي براي شهـريار دست مي دهـد که گـوهـر عـشق و عـرفان معـنوي را در نـتـيجه آن تحـول مي يابد.

( ادامه مطلب )